Het einde van de persexceptie is goed nieuws voor journalisten. Deze uitzondering in de Auteurswet was vooral handig voor knipselkranten en knip-en-plak-sites. Een recente uitspraak van het Hof in Leeuwarden heeft het wetsartikel flink uitgehold. Wat betekent dat voor journalisten in de dagelijkse praktijk?

Als freelance journalist laat ik me geregeld inspireren door artikelen van collega’s. Maar ik denk er – uiteraard – niet over om een heel artikel kopiëren, en met bronvermelding in te sturen naar mijn opdrachtgever. Ik vermoed dat dat het einde van de samenwerking zou betekenen. Ik ga er vanuit dat journalisten in vaste dienst daar niet anders over denken. Als het om eigen nieuws gaat, is het netjes om te verwijzen naar het medium dat het nieuws heeft gebracht. Maar iedere serieuze journalist zou te trots moeten zijn om een compleet artikel te kopiëren en te verwijzen naar een collega.

Vrije nieuwsgaring

De persexceptie is in de Auteurswet opgenomen om te voorkomen dat het auteursrecht een belemmering zou vormen voor de vrije nieuwsgaring. De persexceptie is een uitzondering op het auteursrecht voor nieuwsmedia, en daarmee voor journalisten die voor nieuwsmedia werken.

Kort gezegd: tot voor kort werd aangenomen dat het overnemen van nieuwsberichten, gemengde berichten of artikelen over actuele onderwerpen was toegestaan als dat gebeurde door een persorgaan of “elk medium dat een zelfde functie vervult”.

Die laatste omschrijving was zeer problematisch voor nieuwsmedia die investeren in content. In de Auteurswet wordt namelijk verder niet uitgelegd wat wordt bedoeld met een medium dat eenzelfde functie vervult. Derden die artikelen uit kranten scannen of nieuwsberichten van websites kopiëren en digitaal verspreiden, rechtvaardigden dit met een beroep op de persexceptie. Zij ontwikkelden een businessmodel met het werk van journalisten, terwijl nieuwsmedia steeds meer moeite hebben hun broek op te houden. Dat was zowel nadelig voor journalisten in vaste dienst als voor freelancers.

Kortom, waar de persexceptie tot doel had om de vrije nieuwsgaring niet te belemmeren, bracht de uitzondering juist schade toe aan nieuwsmedia.

Oorspronkelijk en creatief

Een recente uitspraak heeft de persexceptie gelukkig flink ingeperkt. De zaak betrof een geschil waarbij de Provincie Flevoland een papieren knipselkrant onder haar medewerkers had verspreid en geen vergoeding had betaald aan de auteursrechthebbenden van de gebruikte artikelen.

De onenigheid betrof de reikwijdte van het auteursrechtvoorbehoud in het kader van de persexceptie. In de auteurswet staat dat overname volgens de persexceptie alleen mag wanneer de rechthebbende geen uitdrukkelijk auteursrechtvoorbehoud maakt. Lid 2 van het artikel zwakt die voorwaarde echter meteen weer af en stelt dat het auteursrecht niet uitdrukkelijk kan worden voorbehouden als het om nieuwsberichten of gemengde berichten gaat.

Het Hof Leeuwarden heeft echter bepaald dat lid 2 in strijd is met de Europese Auteursrechtrichtlijn en dat een auteursrechtvoorbehoud wél kan worden gemaakt voor nieuwsartikelen en gemengde berichten, zolang een nieuwsartikel voldoende oorspronkelijk en creatief is. Dat betekent in praktijk het einde van de persexceptie. Ieder nieuwsmedium heeft tegenwoordig een auteursrechtvoorbehoud op zijn site staan en kan daar een beroep op doen. Het voorbehoud hoeft niet bij elk artikel te staan, een algemeen voorbehoud in de disclaimer of het colofon is al genoeg.

Kopieën verwijderen

Voor nieuwsmedia is dit een zeer belangrijke uitspraak. Door de uitspraak van het Hof kunnen zij kopieën van internet (laten) verwijderen en eventueel de geleden schade verhalen op partijen die voorheen een geslaagd beroep op de persexceptie konden doen.

Auxen, dat de opsporing en opvolging van auteursrechtinbreuken regelt voor de diverse media, ziet dat sinds de uitspraak het aantal beroepen op de persexceptie tot een minimum is gedaald.

De uitspraak van het Hof betekent echter wel dat journalisten voorzichtiger moeten worden met het kopiëren van elkaars werk. Ze worden niet meer via hun werk- of opdrachtgevers beschermd door de persexceptie. Enkel feitelijke, niet oorspronkelijke artikelen kunnen zij nog van collega’s bij concurrerende media overnemen. Het is moeilijk om je zo’n artikel voor te stellen. In bijna alle gevallen is er wel sprake van een creatieve inbreng van de journalist.

Goede voorbeeld

Kortom, ook voor journalisten geldt: handen af van elkaars werk. En daar is wat mij betreft niet mis mee. Het voorkomt luie journalistiek en bevordert de creativiteit. De bescherming van de persexceptie zou wat mij betreft omwille van principes niet nodig hoeven te zijn. Sterker nog, een serieuze journalist moet geen herkauwer willen zijn. Daarvan hebben we er al genoeg op internet.

Sommige nieuwsmedia hadden liever gezien dat de rechtelijke macht de oplossing had gezocht in een sterkere afbakening van het begrip ‘elk medium dat eenzelfde functie vervult’. Dit had gekund door ‘wederkerigheid’ als voorwaarde in de Auteurswet op te nemen. Nieuwsmedia zouden alleen dan alleen een beroep doen op de persexceptie als ze zelf ook content produceren.

De vraag blijft echter: hoeveel content moet er dan worden geproduceerd? En van welke kwaliteit? Als daar geen helderheid over is, zou ik als freelance journalist mijn site ook als nieuwsmedium kunnen benoemen. Ik produceer immers ook verhalen. Vervolgens zou ik de nieuwsartikelen van alle dagbladen op mijn site kunnen zetten; flink wat advertenties erbij en ik heb een lucratief handeltje. Dat lijkt me niet de bedoeling.

Ik vind het dan ook veel sterker als wij als journalisten zelf het goede voorbeeld geven. Als wij derden willen aanspreken op auteursrechtinbreuken, die nieuwsmedia veel schade berokkenen, dan moeten we zelf ook creativiteit tonen in plaats van elkaar over te schrijven.

Dit artikel is eerder gepubliceerd op DeNieuweReporter.nl

Uitgevers en freelance journalisten doen veel moeite om een einde te maken aan auteursrechtinbreuken op internet. Een deel van deze kopieën kan worden voorkomen als uitgevers en freelance journalisten duidelijker communiceren wat derden wel en niet met hun werk mogen doen.

“Als iemand mijn naam erbij zet, dan mag hij toch gewoon mijn artikel kopiëren?” Een paar jaar geleden stelden collega’s mij deze vraag geregeld. Voor de duidelijkheid, het antwoord luidt: nee,dat mag niet. Derden moeten toestemming vragen om teksten – die auteursrechtelijk beschermd zijn – te kopiëren. Laatst bedacht ik me dat ik de vraag al een tijdje niet had gehoord. Geen toeval, de afgelopen jaren gaan uitgevers en freelance journalisten steeds zorgvuldiger om met hun auteursrecht op internet.

De bereidheid om op te treden tegen illegale inbreuken is de afgelopen jaren toegenomen. Steeds meer uitgevers beseffen dat kopieën schade berokkenen aan hun business model omdat zij de uniciteit van de content aantasten. De kopie trekt bezoekers weg bij het origineel en kan deze in ranking laten dalen in zoekmachines. Voor freelancers en uitgevers nemen illegale kopieën bovendien de mogelijkheid weg om hun werk nogmaals te verkopen. De wet biedt voldoende aanknopingspunten om actie te ondernemen op ongewenste kopieën. Maar illegale kopieën voorkomen is natuurlijk prettiger, en soms ook eenvoudiger.

Website doorspitten

Een duidelijk auteursrechtvoorbehoud is een eerste belangrijke preventieve maatregel. Hiermee laat de auteur aan de buitenwereld weten dat hij de eigenaar is van het werk en belang hecht aan het auteursrecht. Belangrijk: een auteursrechtvoorbehoud is geen voorwaarde om auteursrecht te claimen. Dit komt automatisch toe aan de maker.

Sommige uitgevers hebben op het punt van het auteursrecht al een grote stap gezet. Voorheen moest je bij kranten nog de hele website doorspitten voor een opmerking over het auteursrecht; nu plaatsen sommige media zelfs onder ieder artikel een auteursrechtvoorbehoud. Bij de Gelderlander en het Brabants Dagblad staat bijvoorbeeld onder ieder artikel op de website de melding: ‘Op dit artikel rust copyright’. Bezoekers kunnen vervolgens doorklikken voor een uitleg over het auteursrecht.

Ook freelancers doen er verstandig aan op hun eigen website een auteursrechtvoorbehoud te plaatsen. En indien zij op hun eigen website artikelen plaatsen, kunnen zij hier – naar het voorbeeld van de Gelderlander en het Brabants Dagblad – ook een link onder plaatsen. Auxen biedt op haar website voor uitgevers en freelancers bovendien gratis banners aan om derden er bewust van te maken dat het (zonder toestemming) kopiëren en publiceren van hun werk niet mag.

Recente uitspraak

Door een recente uitspraak van het Hof Leeuwarden is dit auteursrechtvoorbehoud nog belangrijker geworden. Het Hof heeft op 26 juli een uitspraak gedaan over de reikwijdte van een auteursrechtvoorbehoud in het kader van de persexceptie. De persexceptie houdt kort gezegd in dat een persorgaan artikelen van een ander persorgaan vrijelijk mag overnemen, mits er wordt voldaan aan een aantal voorwaarden. Zo is een van die voorwaarden dat overname mag wanneer de rechthebbende geen uitdrukkelijk auteursrechtvoorbehoud maakt. Het Hof heeft in deze uitspraak bepaald dat partijen die zijn aan te merken als ‘persorgaan’ geen gebruik mogen maken van andermans oorspronkelijke nieuwsartikelen, zolang daarvoor een voorbehoud is gemaakt.

Naast het maken van het een auteursrechtvoorbehoud is het ook goed bronnen en geïnterviewden mondeling te laten weten dat zij artikelen en foto’s nooit zonder toestemming mogen kopiëren. Met deze belangrijke relaties wil je immers geen discussies achteraf. Dit geldt zowel voor freelancers als journalisten in vaste dienst. Als geïnterviewden mij vragen om het artikel nog even door te sturen zodra het gepubliceerd wordt, meld ik er altijd even bij dat het auteursrecht op het artikel berust. Zeker als het om een bedrijf gaat. De kans is dan namelijk nog groter dat de geïnterviewde het graag op zijn website wil plaatsen.

Ik raad uitgevers en freelancers bovendien aan om derden altijd een duidelijk legaal alternatief te bieden voor het gebruik van de content. Tenzij er een goede reden is om ook betaalde kopieën van het net te weren. Bijvoorbeeld als een uitgever een betaalmuur op haar website heeft. Uitgevers die samenwerken met Auxen hebben op de redactie één contactpersoon voor partijen die geïnteresseerd zijn in de overname van hun werk. Medewerkers weten dat ze vragen over auteursrecht altijd naar dit aanspreekpunt moeten doorverwijzen.

Door de neus geboord

Communiceer dit legale alternatief ook altijd duidelijk via de website. Zo staat op de website van Trouw: ‘Voor € 0,36 per woord kunt u (een deel van) een artikel uit Trouw overnemen op uw website, intranet of nieuwsbrief. Stuurt u ons een e-mail met de titel en publicatiedatum van het artikel, dat u wenst te gebruiken tezamen met uw factuurgegevens naar copyright@trouw.nl’. Hartstikke duidelijk. Voor freelancers is het vooral belangrijk dat hun contactgegevens goed vindbaar zijn op internet. Dan hoeven partijen die hun werk willen overnemen niet lang naar hun te zoeken.

Voor uitgevers is het niet alleen essentieel dat zij een duidelijk beleid hebben met betrekking tot auteursrecht maar ook dat zij alle medewerkers hier ook van op de hoogte brengen. Ik zag onlangs een van mijn artikelen op de website van een makelaar staan. Wat bleek? Hij had netjes contact opgenomen met de krant. Een medewerkster van het redactiesecretariaat had hem gemaild dat het geen enkel probleem was als hij het artikel op zijn site zette. Daarmee hadden ze mij als freelance journalist mooi een nieuwe opdrachtgever door de neus geboord!

Dit alles voorkomt niet dat er derden zonder toestemming tekst of beeld overnemen. Dat weet ik uit ervaring. Maar het maakt de groep mensen die uit onwetendheid auteursrechtinbreuken plegen wel zo klein mogelijk. Partijen die willens en wetens de rechten schenden van uitgevers en freelancers kun je helaas alleen bereiken met actie achteraf.

Dit artikel is eerder gepubliceerd op DeNieuweReporter.nl

Aanvullend hierop is op te merken dat Nederlandse (dagblad)uitgeverijen al steeds zorgvuldiger omgaan met hun auteursrecht op internet. Het besef dat niet geautoriseerde kopieën het business model aantasten is volledig doorgedrongen binnen de uitgeefwereld. Een aantal uitgevers heeft inmiddels het “gratis” online publiceren gestaakt om via een betaalpoort meer rendement te halen uit de content. Ook communiceren uitgeverijen duidelijker wat derden wel en niet met hun artikelen mogen doen. Voorheen moest je bij kranten nog de hele website doorspitten voor een opmerking over het auteursrecht; nu plaatsen sommige media zelfs onder ieder artikel een auteursrechtvoorbehoud.

De koppeling tussen de forse stroom van kopieën op internet en de schade die de journalistiek daardoor lijdt, werd een paar jaar geleden veel minder gemaakt. Inmiddels zijn bij de meeste media de ogen geopend voor de omvang van het knip-en-plak-werk. Steeds meer uitgevers beseffen dat kopieën schade berokkenen omdat zij de uniciteit van de content aantasten. De kopie trekt bezoekers weg bij het origineel en kan deze in ranking laten dalen in zoekmachines. Nederlandse uitgevers – en ook zelfstandige auteurs – hebben niet enkel hun communicatie hierover  aangepast, maar zijn ook steeds vaker bereid hier consequenties aan te verbinden. Zo is de bereidheid om op te treden tegen illegale inbreuken de afgelopen jaren toegenomen.

Levine verwacht dat het veel tijd zal kosten voordat mensen hun gedrag op internet aanpassen. In Nederland geeft een aantal uitgevers in ieder geval het goede voorbeeld. Immers, de morele gedragsverandering, waarover Levine spreekt, kan alleen plaatsvinden als auteurs duidelijk communiceren dat derden hun werk niet zonder toestemming mogen kopiëren.

Deze tekst is als “ingezonden brief” aan de Volkskrant verstuurd

Directe gevolgen

Door de uitspraak van het Hof kan Auxen kopieën van content van internet verwijderen en eventueel een schadevergoeding verhalen bij partijen die voorheen een geslaagd beroep op de persexceptie konden doen. Door Auxen worden alle domeinen die kopieën bevatten standaard onderzocht op een mogelijk beroep op deze persexceptie. Indien een partij in het verleden hierop aanspraak kon maken werd er geen opvolging gegeven aan de door hen gepubliceerde kopieën. Aangezien de uitspraak het nu mogelijk maakt om aan deze kopieën wel (juridische) opvolging te geven, gaan wij deze vanaf heden ook voorleggen aan onze klanten.

Het arrest

De zaak betrof een geschil waarbij de Provincie Flevoland een papieren knipselkrant onder haar medewerkers had verspreid en geen vergoeding had betaald aan de auteursrechthebbenden van de gebruikte artikelen. Tot het arrest werd altijd aangenomen dat het een persorgaan was “toegestaan” om een geheel nieuwsartikel van een ander persorgaan over te nemen.

Het Hof heeft op 26 juli een uitspraak gedaan over de reikwijdte van een auteursrechtvoorbehoud in het kader van de persexceptie. De persexceptie houdt kort gezegd in dat een persorgaan artikelen van een ander persorgaan vrijelijk mag overnemen, mits er wordt voldaan aan een aantal voorwaarden. Zo is een van die voorwaarden dat overname mag wanneer de rechthebbende geen uitdrukkelijk auteursrechtvoorbehoud maakt. Als er wel een auteursrechtvoorbehoud werd gemaakt dan werd er altijd aangenomen dat dit geen betrekking had op persorganen die oorspronkelijke nieuwsartikelen overnamen.

Het Hof Leeuwarden heeft nu bepaald dat een auteursrechtvoorbehoud wél kan worden gemaakt voor nieuwsartikelen die voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komen. Dit betekent dat een auteursrechtvoorbehoud altijd geldt zolang een nieuwsartikel voldoende oorspronkelijk en creatief is. Enkel feitelijke, niet oorspronkelijke artikelen kunnen dus nog door andere persorganen worden overgenomen. Diverse partijen die zich scharen onder het begrip ‘persorgaan’ en gebruik maken van andermans oorspronkelijke nieuwsartikelen, mogen deze dus helemaal niet overnemen, zolang daarvoor een voorbehoud is gemaakt.

Op rechtspraak.nl is het gehele arrest van het Gerechtshof Leeuwarden te lezen

De staatssecretaris is niet van plan afbreuk te doen aan de bescherming die de wet uitgevers en freelancers biedt tegen onrechtmatig gebruik op internet. ‘Het moet duidelijk zijn dat ook op het internet rechtmatig gebruik de norm is. Daar zullen internetgebruikers aan moeten wennen’, aldus Teeven. Hij wil auteursrechtinbreuken bij de bron aanpakken.  Teeven: wat mij betreft richten we ons bij de aanpak niet op de consument, maar op de bron: websites en diensten die inbreuk op het auteursrecht faciliteren.’

De Auteurswet blijft auteurs, zowel uitgevers als freelancers, dus onverminderd de mogelijkheid bieden om de uniciteit van hun werk te waarborgen. Auxen kan auteurs daarbij ondersteunen. Auxen brengt de online verspreiding van content in kaart en biedt oplossingen om het originele werk weer uniek te maken. Net als het kabinet richt Auxen zich daarbij op de website die het auteursrechtelijk beschermde materiaal publiceert.

Bekijk de volledige toespraak over auteursrecht van staatssecretaris Fred Teeven op de site van de NVJ.

Auxen is een handelsnaam van Cozzmoss BV

Raffeisenstraat 11
5611 CH Eindhoven
+31 40 202 42 74
auxen.eu
info@auxen.eu

Ontmoet Bart Bouter op LinkedIn

Irene haar vorige functie van Sales Manager wordt opgevolgd door Yuri Martens. Yuri heeft veel ervaring met de werkzaamheden van Auxen vanuit zijn rol als Manager Services.

Irene werkt tevens zelfstandig; kijk hiervoor op haar site www.bergcommuniceert.nl

Geurt is werkzaam geweest bij diverse dagbladen, zowel als journalist als manager. Verder was hij lid van de commissie recht en ethiek van het Genootschap van Hoofdredacteuren. Geurt studeerde af in Leiden, in pers- en telecommunicatierecht en auteursrecht. Zijn kennis van auteursrecht en zijn ervaring in de mediawereld zijn voor Auxen een welkome versterking.